“Mệnh lệnh 2 con số”

Một trong những chỉ tiêu kinh tế quan trọng nhất mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đặt ra là phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện nghiên cứu đời sống xã hội (SocialLife), cho rằng : “Dư luận đề cập nhiều đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số có thực tế hay không nhưng ít nói vì sao Việt Nam bắt buộc phải đặt mục tiêu trên ? Khát vọng duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức 2 con số không phải là một mục tiêu thành tích, mà là mệnh lệnh chiến lược sống còn”.

Theo ông, nếu chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 6-7% mỗi năm như giai đoạn trước, Việt Nam sẽ mất hàng thập kỷ để đuổi kịp các con rồng châu Á, đồng thời đối mặt với nguy cơ “chưa giàu đã già”, rơi vào bẫy thu nhập trung bình, phát triển đến đỉnh rồi bắt đầu suy thoái, xuống dốc.

“Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước một khúc quanh lịch sử mang tính định đoạt. Chúng ta đã chính thức bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, vị thế mới này cũng đi kèm với rủi ro đáng sợ là bẫy thu nhập trung bình. Lịch sử kinh tế thế giới cho thấy, phần lớn các quốc gia sau khi chạm mốc thu nhập này đều rơi vào trạng thái tăng trưởng chậm lại, mất đi lợi thế cạnh tranh về lao động giá rẻ nhưng lại chưa đủ năng lực cạnh tranh bằng công nghệ cao”.

Do đó, tăng trưởng đột phá là mệnh lệnh sống còn, là cách duy nhất để tạo ra tích lũy tư bản lớn, hiện đại hóa hạ tầng và xây dựng tiềm lực quốc gia nhằm đối phó với các cú sốc toàn cầu đang diễn biến rất phức tạp.

“Vấn đề lớn nhất của nền kinh tế hiện nay là động lực tăng trưởng cũ đã cạn kiệt. Mô hình phát triển kinh tế dựa trên thâm dụng lao động giá rẻ, lắp ráp thô và khai thác tài nguyên thiên nhiên đã chạm trần. Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng lao động giá rẻ khi các quốc gia khác đang tối ưu hóa bằng tự động hóa và AI, phát triển công nghệ cao”, Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc đánh giá.

“Một thể chế siêu tốc giải phóng dòng vốn, đẩy mạnh hạ tầng, phát triển nhanh nền kinh tế ngay lập tức tạo ra áp lực đè nặng lên thị trường lao động. Do đó, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trở nên bức thiết hơn bao giờ hết!”.

Bài toán nhân lực trước ngã rẽ then chốt

Theo Tiến sĩ Đoàn Anh Tú (Trường Đại học Khánh Hòa), tầm nhìn và quyết tâm phát triển mạnh mẽ nền kinh tế của Đảng và Nhà nước thể hiện rất rõ khi xác định ba đột phá chiến lược, trong đó phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao được đặt ở vị trí trung tâm, cùng với đột phá về thể chế và về khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Bởi muốn đột phá về thể chế và khoa học công nghệ thành công thì nhân lực vẫn là yếu tố then chốt.

Bên cạnh đó, dân số già hóa đang tăng tốc, với 14,2 triệu người từ 60 tuổi (chiếm 14% dân số) vào năm 2024 và dự báo lên 18% vào năm 2030. Đồng thời, chuyển đổi số tạo ra áp lực lớn lên thị trường lao động, với ước tính khoảng 56% việc làm hiện có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi tự động hóa.

“Do vậy, muốn chuyển hóa thách thức thành cơ hội, chiến lược trọng tâm phải là đào tạo thêm và nâng cao kỹ năng số cho lực lượng lao động, đặc biệt chú trọng đến nhóm dễ bị tổn thương như lao động nông thôn và dân tộc thiểu số. Điều này không chỉ giảm thiểu bất bình đẳng mà còn tận dụng nguồn lao động lớn cho tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo”.

Việt Nam đang đứng ở ngã rẽ then chốt, tương tự vị trí của Hàn Quốc vào những thập niên 1980-1990. Thành công của họ cho thấy, để thoát khỏi “bẫy thu nhập trung bình”, bước nhảy vọt về chất lượng nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết.

Họ đã chủ động chuyển từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế lao động có kỹ năng cao và đổi mới sáng tạo thông qua đầu tư mạnh mẽ, có trọng điểm vào giáo dục đại học và dạy nghề chất lượng cao.

Theo TS Đoàn Anh Tú, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là bức thiết trong tình hình hiện tại, không chỉ vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế tương lai mà còn là để giải quyết nhu cầu hiện tại của doanh nghiệp, nâng cao năng suất và thu nhập cho người lao động, giải quyết vấn đề dân số già hóa… để tạo thành vòng tròn tích cực : Lao động chất lượng → tăng trưởng bền vững → việc làm tốt → phát triển con người toàn diện.

“Mối quan hệ tương hỗ hai chiều giữa phát triển lao động việc làm và tăng trưởng kinh tế rất rõ ràng. Lao động chất lượng cao thúc đẩy tăng trưởng bền vững, ngược lại tăng trưởng tạo việc làm tốt hơn, có kinh phí đầu tư giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn lao động”.