Hai bộ complets và 50 năm một chặng đường

Hôm nay, Paris đã thực sự bước vào mùa thu. Cái lạnh bắt đầu từ vài ngày nay, len vào từng con phố, từng góc nhà, khiến người ta cảm nhận rõ hơn sự chuyển mùa. Nhiều hàng cây đã bắt đầu trụi lá, bầu trời cũng như thấp xuống, mang theo chút gì đó man mác buồn của đất trời Paris.

Hôm nay, tôi chuẩn bị đi dự lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Người Việt Nam tại Pháp.

Trước khi ra khỏi nhà, tôi đứng trước tủ quần áo, phân vân chọn bộ complet nào cho phù hợp với buổi lễ. Từ khi về hưu, do không còn nhu cầu, tôi chỉ giữ lại hai bộ : một bộ màu xám và một bộ màu sáng. Bộ màu sáng dành cho những dịp vui, những buổi lễ trang trọng. Còn bộ màu xám… xin nói thật, đó là bộ dành cho những dịp buồn, chủ yếu là đám tang.

Từ ngày về hưu, hơn mười năm trước, tiếc thay, bộ complet màu xám lại có dịp được mặc nhiều hơn bộ màu sáng. Và từ đàu năm nay 2026, nó lại được tận dụng nhiều hơn.

Nghĩ cũng buồn cười. Càng về già, những cuộc chia tay lại càng nhiều. Những người bạn, người đồng chí, những gương mặt thân quen từng cùng mình đi qua bao năm tháng, lần lượt rời xa. Mỗi lần khoác bộ complet màu xám, tôi lại có thêm một kỷ niệm, một cái tên, một gương mặt để nhớ. Có những người mới hôm nào còn ngồi bên tôi chuyện trò, cười đùa, vậy mà nay đã trở thành ký ức.

Nhưng hôm nay thì khác. Hôm nay tôi chọn bộ complet màu sáng.

Bởi đây là ngày vui. Một dấu mốc 50 năm của Hội Người Việt Nam tại Pháp, một chặng đường không chỉ được tính bằng năm tháng, mà còn được đo bằng biết bao công sức, tâm huyết, tình cảm và sự gắn bó của nhiều thế hệ người Việt trên đất Pháp.

Trong số những người đến dự hôm nay, chắc hẳn sẽ có những gương mặt thuộc thế hệ hội viên từ những năm 1960, 1970 của thế kỷ trước. Đó là thế hệ đàn anh của tôi, đã thành lập nên Liên hiệp Sinh viên Việt Nam tại Pháp, những người đã từng hoạt động sôi nổi trong phong trào sinh viên, trí thức, đấu tranh vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước. Họ đã sống qua những năm tháng đầy biến động của lịch sử, mang trong mình lý tưởng, nhiệt huyết và niềm tin sắt đá vào ngày toàn thắng, ngày đất nước được thống nhất, bỏ lại sau lưng giai đoạn đầy đau thương tang tóc của chiến tranh.

Rồi đến thế hệ chúng tôi, thế hệ của Hiệp định Paris và Đại thắng mùa Xuân năm 1975. Chúng tôi đã chứng kiến những bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc, đã sống với những cảm xúc khó quên của những ngày tháng ấy. Với mỗi anh em chúng tôi, có thể con đường và hoàn cảnh khác nhau, nhưng có một điểm chung : tình yêu quê hương, đất nước và mong muốn đóng góp phần mình cho Việt Nam, dù sống xa Tổ quốc.

Tôi sẽ mặc bộ màu sáng để đến với ngày hội 50 năm của Hội…

Không phải vì đã quên những người vắng mặt, mà chính vì nhớ họ, nhớ cả một thế hệ đã góp phần làm nên chặng đường này. Trong ngày vui hôm nay, chắc chắn họ vẫn hiện diện đâu đó trong ký ức của mỗi người.

Năm mươi năm nhìn lại, có người tóc đã bạc, có người bước chân đã chậm, có người không còn nữa. Nhưng tình cảm dành cho quê hương, cho cộng đồng người Việt tại Pháp và cho mái nhà chung này vẫn còn nguyên vẹn.

Mùa thu Paris có thể lạnh, nhưng tôi hy vọng rằng cuộc gặp gỡ hôm nay sẽ đủ ấm để sưởi lòng những người đã cùng nhau đi qua nửa thế kỷ.

Và tôi tin rằng, trong ngày kỷ niệm này, bộ complet màu sáng sẽ có nhiều ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Bởi 50 năm không chỉ là dịp để nhớ về một chặng đường đã qua, mà còn là dịp để chúng ta cùng nhìn về phía trước.

Một cuộc gặp gỡ với những người còn lại

Và rồi buổi lễ bắt đầu. Sau bao nhiêu năm, chúng tôi lại có dịp gặp nhau. Những cái bắt tay, những cái ôm, những lời hỏi thăm, những nụ cười vừa thân quen vừa có chút ngỡ ngàng. Có người lâu lắm rồi mới gặp lại, có người vẫn thường xuyên liên lạc, nhưng có lẽ tất cả đều có chung một cảm giác : vui vì được trở về, được gặp lại những người đã cùng mình đi qua một quãng đời.

Buổi họp mặt hôm nay có một ý nghĩa khá đặc biệt. Đây không chỉ là lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Người Việt Nam tại Pháp, mà còn là ngày tri ân của thế hệ trẻ đối với các bậc đàn anh, những người đã có mặt từ những ngày đầu, khi Hội được thành lập năm 1976, và đã dành biết bao công sức, tâm huyết để xây dựng, duy trì và phát triển Hội cho đến ngày hôm nay.

Nhìn quanh hội trường của Nhà văn hóa Việt Nam tại Paris, tôi chợt nhận ra một điều : sao ít thấy các cháu nhỏ quá ! Phần đông người có mặt đều đã ở tuổi trung niên, thậm chí nhiều người tóc đã bạc, dáng đi đã chậm. Khác hẳn với những sinh hoạt thường xuyên của Hội, khi tiếng trẻ con ríu rít, tiếng cười đùa, tiếng chân chạy nhảy khắp nơi luôn làm cho không khí thêm náo nhiệt. Hôm nay, thiếu hẳn những âm thanh ấy.

Một cảm giác vừa vui, vừa buồn thoáng qua trong tôi.

Vui vì chúng tôi vẫn còn đủ sức để đến đây để  gặp lại nhau. Nhưng buồn vì nhìn lại, tôi thấy thiếu quá nhiều gương mặt thân quen.

Thế hệ đàn anh của chúng tôi, những người đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho ngôi nhà chung này, nay nhiều người đã ra đi. Tôi nhớ anh Huỳnh Hữu Nghiệp, anh Võ Sĩ Đàn, anh Nguyễn Quang Tiến, bác Giớ gái, … Những cái tên chỉ cần nhắc đến thôi cũng đủ gợi lại biết bao kỷ niệm. Rồi đến thế hệ chúng tôi, cũng đã vắng đi nhiều người. Tôi nhớ anh Ngô Kim Hùng, người đồng chí thân thiết của tôi, người đã cùng chia sẻ bao nhiêu năm tháng hoạt động và tình cảm. Sự vắng mặt của anh hôm nay khiến tôi không khỏi chạnh lòng.

Lại còn những người bạn vẫn đang sống, vẫn ở đâu đó quanh Paris, nhưng đã lâu không còn mặn mà với các sinh hoạt của Hội. Họ không đến, và có lẽ cũng không còn muốn trở lại.

Tôi tự hỏi tại sao lại có sự xa cách ấy ?

Có lẽ câu trả lời phải tìm từ rất xa, từ những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất. Hòa bình lập lại, chúng tôi từng nghĩ rằng một trang sử mới sẽ mở ra, rằng mọi người Việt Nam, dù ở trong hay ngoài nước, đều có thể cùng hướng về một tương lai tốt đẹp hơn. Nhưng thực tế sau chiến tranh lại vô cùng khắc nghiệt. Tin tức từ quê nhà gửi sang, qua thư từ, báo chí và những cuộc điện thoại hiếm hoi, phần nhiều là những câu chuyện về đói nghèo, thiếu thốn, về cuộc sống chật vật và những chuyến vượt biên đầy đau thương.

Những người từng hồ hởi, từng tràn đầy nhiệt tình và niềm tin sau ngày toàn thắng, dần dần không tránh khỏi những cảm giác thất vọng, hụt hẫng. Có người thất vọng về tình hình đất nước, có người bất đồng với những cách nhìn nhận và hoạt động của Hội, có người đơn giản chỉ muốn tìm một con đường cho riêng cuộc sống của mình.

Rồi họ dần xa Hội. Từ ít tham gia đến không tham gia, từ thỉnh thoảng ghé qua đến hoàn toàn vắng bóng.

Tôi nghĩ, trong những câu chuyện ấy, không nên vội vàng trách cứ ai. Mỗi người có một hoàn cảnh, một suy nghĩ, một nỗi niềm riêng. Thời gian và những biến động của lịch sử đã để lại những vết hằn không dễ gì xóa nhòa. Một khi đã rời xa một tập thể, đã khép lại một chặng đường trong đời, việc quay trở lại đôi khi cũng cần một sự vượt qua chính mình. Có thể họ vẫn còn tình cảm, vẫn nhớ những ngày tháng cũ, nhưng sự dè dặt, ngại ngần đã khiến họ chọn cách đứng ngoài.

Nhìn về tương lai

Nghĩ đến đó, tôi càng thấy quý những người đã có mặt hôm nay.

Bởi dù có những khác biệt, những thăng trầm, những lúc vui buồn và cả những khoảng cách, chúng tôi vẫn còn có thể ngồi lại với nhau dưới một mái nhà chung.

Tôi đưa mắt nhìn quanh hội trường. Những gương mặt trước mắt dần chồng lên những hình ảnh của mấy chục năm về trước.

Tôi nhớ những ngày mùa đông Paris lạnh buốt, chúng tôi cùng nhau đi dán áp phích quảng bá ngày Tết tại Maubert Mutualité. Những tờ bích chương, những lhùng keo, những cây chổi, và những bước chân vội vã trên các con phố lạnh lẽo của mùa đông Paris. Chẳng ai nghĩ đến chuyện ngại lạnh hay ngại mệt. Đơn giản vì đó là việc chung, là hoạt động của Hội hướng về đất nước và chúng tôi thấy vui khi được góp sức.

Rồi những trại hè, những trại mùa xuân, những chuyến đi xa cùng nhau. Những ngày sinh hoạt tập thể, những trò chơi, những câu chuyện tưởng như không bao giờ dứt. Và tôi nhớ nhất những đêm quây quần bên lửa trại ở bãi biển ở Sète, Vias… Ánh lửa bập bùng soi những khuôn mặt trẻ trung, những đôi mắt sáng, những nụ cười hồn nhiên. Chúng tôi cúng nhau hát đuổi những bài ca cách mạng, những bài hát đã từng đi cùng tuổi trẻ và lý tưởng của mình.

Có những bài hát, đến hôm nay chỉ cần nghe lại vài nốt nhạc đầu tiên, bao nhiêu ký ức lại ùa về.

Ngày ấy, chúng tôi còn trẻ. Có sức khỏe, có nhiệt tình, có niềm tin và có cả những ước mơ rất đẹp. Chúng tôi không có nhiều tiền, cũng chẳng có những điều kiện thuận lợi như ngày nay, nhưng lại có một thứ mà tôi nghĩ vô cùng quý giá : tình bạn, tình đồng chí và niềm vui được cùng nhau làm một việc có ích.

Tôi nhìn sang anh Trần Khánh Tường. Thật vui khi thấy anh hôm nay vẫn còn phong độ, vẫn giữ được dáng vẻ quen thuộc của ngày nào. Hình ảnh ấy khiến tôi nhớ lại những buổi sinh hoạt văn nghệ năm xưa, khi anh còn say sưa với cây mandoline, cùng anh Dương Minh Đức tạo nên những giai điệu thân thương. Tiếng đàn ấy, những đêm sinh hoạt ấy, tưởng như mới hôm qua mà nay đã cách xa mấy chục năm.

Thời gian quả thật kỳ lạ. Nó có thể làm bạc mái tóc, làm chậm bước chân, làm thay đổi khuôn mặt mỗi người, nhưng có những hình ảnh dường như vẫn còn nguyên vẹn trong trí nhớ. Chỉ cần nhìn thấy một người bạn cũ, nghe lại một câu chuyện xưa, hay bắt gặp một ánh mắt quen thuộc, cả một thời tuổi trẻ lại hiện về.

Và tôi chợt hiểu rằng, điều quý giá nhất của ngày hôm nay không chỉ là con số 50 năm, cũng không chỉ là những bài phát biểu hay những lời chúc mừng. Điều quý giá nhất chính là chúng tôi còn có dịp gặp nhau, còn nhận ra nhau, còn có thể gọi tên những người bạn cũ và kể cho nhau cuộc sống của mình ngày hôm nay.

Năm mươi năm trước, những người đặt nền móng cho Hội có lẽ không nghĩ rằng một ngày nào đó, chúng ta sẽ ngồi đây, tóc bạc, nhìn lại cả một chặng đường dài như thế. Họ đã bắt đầu bằng nhiệt huyết của tuổi trẻ, bằng tình yêu quê hương và mong muốn xây dựng một cộng đồng người Việt đoàn kết trên đất Pháp. Thế hệ chúng tôi tiếp nối công việc ấy, với những niềm vui, những khó khăn và cả những khác biệt không thể tránh khỏi.

Xin cảm ơn thế hệ hôm nay

Hôm nay, thế hệ sau dành cho chúng tôi một ngày tri ân. Đó là một nghĩa cử đẹp và đáng quý. Và toi vô cùng cảm động khi sự tri ân không chỉ dành cho những người còn hiện diện trong hội trường. Các em đã không quên những người đã khuất, những người từng âm thầm đóng góp mà không đòi hỏi được ghi nhận, và cả những người đã từng gắn bó nhưng vì những lý do riêng mà rời xa Hội.

Về phần tôi, ngày hôm nay đã mang đến một niềm vui thật đặc biệt. Đây là dịp hiếm có để tôi được gặp lại những người bạn, những người đồng chí mà tôi đã mất liên lạc từ lâu, có người đã hàng chục năm chưa một lần gặp lại. Cuộc sống mỗi người một ngả, thời gian và hoàn cảnh đã đưa chúng tôi đi trên những con đường khác nhau. Có người vẫn ở Paris, có người đã chuyển đi nơi khác, có người gần như biến mất khỏi những liên hệ thường ngày. Vậy mà hôm nay, giữa hội trường này, chúng tôi lại bất ngờ nhận ra nhau.

Rồi tôi đã ôm hôn những người em, nay là đồng chí của tôi, những gương mặt thân thương  Touti, Jérôme, Đắc Hà, Hồng Ánh… và cả Ngọc Thảo, Hoàng Hà, những em từ Việt Nam sang Pháp sinh sống sau này…  

Tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến các bạn trẻ của Hội, những người đã đứng ra tổ chức buổi lễ kỷ niệm hôm nay. Có thể đối với các bạn, đây là một hoạt động lớn của Hội, một dịp để nhìn lại lịch sử và tri ân các thế hệ đi trước. Nhưng đối với chúng tôi, những người đã cùng nhau trải qua bao nhiêu năm tháng hoạt động, buổi lễ này còn có một ý nghĩa riêng vô cùng quý giá : nó đã tạo nên cơ hội để những người bạn cũ tìm lại nhau, để những mối liên hệ tưởng như đã đứt đoạn được nối lại, để chúng tôi được sống lại những tình cảm tưởng đã ngủ yên trong ký ức.

Điều khiến tôi vui hơn cả là nhìn thấy thế hệ tiếp nối hôm nay đã trưởng thành và vững vàng đến thế.

Tôi chợt nghĩ, khi Hội được thành lập năm 1976, nhiều bạn trẻ đang điều hành và gánh vác công việc của Hội ngàyhôm  nay khi ấy mới chỉ là những đứa trẻ. Có em còn được cha mẹ bồng bế trên tay, có em đã bắt đầu theo cha mẹ tham gia các hoạt động của Hội, cầm cờ xuống đường trong những cuộc biểu tình  ủng hộ Việt Nam. Những hình ảnh ấy thuộc về một thời đã xa. Vậy mà hôm nay, chính những đứa trẻ ngày nào đã trưởng thành, đã tiếp nhận công việc của Hội và đang điều hành mái nhà chung của chúng ta một cách vững vàng, đầy trách nhiệm.

Tôi nhớ lời anh Nguyễn Văn Bổn phát biểu hôm nay. Anh nói rằng các em hiện đã có đầy đủ bản lĩnh và trí tuệ để đưa mái nhà chung của chúng ta vững bước tiến lên trong giai đoạn mới.

Tôi rất đồng tình với nhận xét ấy.

Thật vậy, nhìn các bạn trẻ hôm nay, tôi không chỉ thấy sự năng động, nhiệt tình mà còn thấy ở họ sự chín chắn, khả năng tổ chức và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng. Họ đã không chỉ tiếp nhận một tổ chức được xây dựng từ nhiều thế hệ trước, mà còn biết cách làm cho tổ chức ấy tiếp tục vận động, thích nghi với hoàn cảnh mới và hướng tới tương lai.

Đó có lẽ cũng là điều mà những người đi trước chúng tôi mong đợi nhất. Chúng tôi không thể mãi mãi đứng ở vị trí gánh vác công việc của Hội. Thời gian không chờ đợi ai. Điều quan trọng là những giá trị mà chúng tôi từng theo đuổi, tình yêu quê hương, tinh thần đoàn kết, sự gắn bó với cộng đồng và ý thức trách nhiệm đối với đất nước, vẫn được các thế hệ sau tiếp nhận và phát huy theo cách của mình.

Nếu ngày trước, chúng tôi đã từng xuống đường, từng dán áp phích trong những đêm đông Paris lạnh giá, từng tổ chức những buổi sinh hoạt, những trại hè, những hoạt động hướng về quê hương bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ, thì hôm nay, các bạn trẻ đang tiếp tục những hoạt động hướng về quê hương, những hoạt động kết nối cộng đồng trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Mỗi thế hệ có cách làm riêng, có những ưu tiên và thách thức riêng. Nhưng tôi tin rằng, nếu vẫn giữ được tình cảm và tinh thần trách nhiệm đối với mái nhà chung, thì sợi dây nối kết giữa các thế hệ sẽ không bao giờ đứt đoạn.

Buổi lễ hôm nay rồi cũng sẽ kết thúc. Mọi người sẽ trở về với cuộc sống thường ngày, những cái bắt tay và những lời chào tạm biệt sẽ lại nhường chỗ cho những cuộc hẹn chưa biết đến bao giờ mới thực hiện được. Có thể sau hôm nay, chúng tôi lại ít có dịp gặp nhau. Nhưng tôi tin rằng, mỗi người sẽ mang về nhà một niềm vui, một kỷ niệm đẹp và một cảm giác ấm áp khó quên.

Năm mươi năm – một chặng đường dài, với biết bao gương mặt, biết bao kỷ niệm, biết bao vui buồn và cả những điều còn dang dở. Có người đã đi xa, có người đã trở về, có người vẫn ở lại và có những người hôm nay mới tìm lại được nhau sau hàng chục năm xa cách.

Nhưng trên tất cả, vẫn còn đó một tấm lòng, một tình yêu dành cho quê hương, cho cộng đồng người Việt trên đất Pháp và cho mái nhà chung mà chúng tôi đã cùng nhau xây dựng.

Hai bộ complet trong tủ áo của tôi vẫn sẽ còn đó. Rồi sẽ có những ngày tôi lại phải khoác bộ màu xám để tiễn biệt một người anh, người bạn. Đó là quy luật không thể tránh khỏi của thời gian và tuổi tác. Nhưng tôi mong rằng, trong những năm tháng còn lại, sẽ có thêm nhiều dịp để được mặc bộ complet màu sáng, để gặp lại bạn bè, để cùng nhau cười nói, ôn lại chuyện xưa và chứng kiến những bước tiến mới của Hội.

Bởi sau năm mươi năm, điều quý giá nhất không chỉ là Hội vẫn còn tồn tại và phát triển, mà là tình cảm giữa những con người đã từng gắn bó với nhau vẫn còn nguyên vẹn.

Và nếu phải chọn một ấn tượng để mang theo sau buổi lễ hôm nay, tôi sẽ chọn niềm tin vào thế hệ kế tiếp.

Năm mươi năm đã qua. Một chặng đường mới đang mở ra.

Mong rằng các bạn trẻ sẽ tiếp tục giữ cho ngọn lửa ấy cháy sáng, để mái nhà chung của chúng ta mãi là nơi những người Việt Nam trên đất Pháp tìm thấy sự gắn bó, sẻ chia và tình yêu quê hương.

Năm mươi năm – xin được gọi đó là một hành trình của tình yêu, niềm tin và sự gắn bó không phai.

Phạm Nguyên Thy