Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ thăm chính thức Pháp từ ngày 9 đến ngày 11/9/2026 và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Vũ trụ quốc tế tại Paris. Chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Pháp, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là những lĩnh vực hợp tác có nhiều tiềm năng.

Trao đổi với Thông tấn xã Việt Nam (VNA) về triển vọng hợp tác trong lĩnh vực này, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), nhận định rằng những kết quả đạt được từ chương trình VNREDSat-1 đã đặt nền móng cho một giai đoạn hợp tác vũ trụ mới, tập trung vào phát triển các vệ tinh thế hệ mới, chuyển giao công nghệ và tăng cường năng lực trong nước.

Trong lĩnh vực vũ trụ, vệ tinh VNREDSat-1 là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Pháp. Theo ông Trần Hồng Thái, dự án này không nên chỉ được xem là vệ tinh quan sát Trái Đất đầu tiên của Việt Nam, mà quan trọng hơn là một chương trình cấp quốc gia nhằm tăng cường năng lực của đất nước trong lĩnh vực công nghệ vệ tinh.

Được phóng thành công ngày 7/5/2013 và chính thức bàn giao cho Việt Nam vào tháng 9 cùng năm, VNREDSat-1 bước sang năm 2026 là năm thứ 14 hoạt động, vượt xa thời gian vận hành dự kiến ban đầu là 5 năm. Tuổi thọ này cho thấy độ bền và tính ổn định của hệ thống, đồng thời phản ánh năng lực vận hành của các kỹ sư Việt Nam, những người hiện đã có thể tự chủ khai thác một hệ thống không gian và mặt đất hoàn chỉnh, bao gồm cả việc điều khiển vệ tinh trên quỹ đạo và xử lý dữ liệu.

Trong giai đoạn 2011-2013, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Astrium, nay là Airbus Defence and Space, đã đào tạo tại Pháp một nhóm kỹ sư Việt Nam. Đến nay, đội ngũ này đã làm chủ việc vận hành hệ thống một cách độc lập và xử lý thành công những sự cố kỹ thuật phức tạp, thể hiện khả năng thích ứng và trình độ chuyên môn kỹ thuật đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Song song với đó, Việt Nam đã làm chủ toàn bộ quy trình khai thác dữ liệu viễn thám. Kể từ năm 2020, hệ thống đã cung cấp gần 30.000 ảnh vệ tinh, được sử dụng cho nhiều mục đích, đặc biệt là quản lý tài nguyên, giám sát thiên tai, phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia. Khả năng tự chủ này cho phép Việt Nam tự xác định các khu vực quan sát cũng như những ưu tiên chiến lược của mình.

Tuy nhiên, làm chủ việc khai thác và vận hành chưa đồng nghĩa với việc hoàn toàn làm chủ thiết kế và chế tạo vệ tinh. Chính trong định hướng này, nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tới Việt Nam vào tháng 5/2025, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Airbus và Trung tâm Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Pháp (CNES) đã ký Tuyên bố ý định (DoI).

Thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến mới hướng tới phát triển các hệ thống quan sát thế hệ mới, trong đó có việc tham khảo và ứng dụng các công nghệ tiên tiến của chương trình CO3D (Constellation Optique 3D). Các cuộc thảo luận hiện nay tập trung vào dự án VNREDSat-2, với mục tiêu không chỉ mua sắm một vệ tinh mới mà còn tăng cường sự tham gia của các chuyên gia Việt Nam vào các công việc về kỹ thuật hệ thống.

Về lâu dài, Chiến lược phát triển công nghệ vũ trụ đến năm 2030 đặt mục tiêu Việt Nam làm chủ công tác thiết kế, lắp ráp, tích hợp và thử nghiệm (AIT) các vệ tinh quan sát có độ phân giải cao.

Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam ưu tiên hợp tác có chọn lọc với các đối tác hàng đầu, trong đó có Pháp. Kinh nghiệm thu được từ chương trình VNREDSat-1 cho thấy hợp tác với Pháp mang lại ba giá trị gia tăng quan trọng : tiếp cận các công nghệ cụ thể, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong dài hạn và xây dựng hệ sinh thái ứng dụng dữ liệu vệ tinh đáp ứng những nhu cầu đặc thù của đất nước.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này tái khẳng định quyết tâm chính trị của Việt Nam trong việc phát triển năng lực vũ trụ, một lĩnh vực chiến lược trong thời kỳ mới. Theo ông Thái, chuyến thăm sẽ mở ra những cơ hội mới để Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các đối tác Pháp tăng cường hợp tác trong nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ ; tiếp thu những tri thức mới ; củng cố năng lực nghiên cứu trong nước ; đồng thời từng bước làm chủ các công nghệ cần thiết nhằm đáp ứng những thách thức trong quá trình phát triển đất nước Việt Nam.