Những lo lắng về việc làm trong năm tới khi thuế quan gây áp lực lên xuất khẩu và giá cả leo thang khiến người dân không quá lạc quan trước thông tin trừu tượng như GDP tăng mạnh hay lạm phát được kiểm soát.

Theo dự kiến, năm nay kinh tế vĩ mô của cả nước tăng trưởng tốt với nhiều điểm sáng: GDP  ước tăng hơn 8%; kim ngạch xuất nhập khẩu  khoảng 911 tỷ USD, xuất siêu khoảng 25 tỷ USD; thu ngân sách  nhà nước đạt kết quả tích cực, nợ công  khoảng 35%; CPI  dự báo khoảng 3,6%…

Tuy nhiên, từ tiểu thương, người tiêu dùng đến những người lao động  bình dân hay nhân viên văn phòng đều không quá hào hứng với mùa mua sắm cuối năm khi Tết Nguyên đán – dịp lễ lớn nhất trong năm đang đến gần.

Dữ liệu khảo sát của Numerator Việt Nam thực hiện tháng 9/2025 cho thấy 83% người được hỏi tin rằng kinh tế sẽ khả quan trong 12 tháng tới, phản ánh niềm tin vào tăng trưởng kinh tế  vĩ mô.

“Tuy nhiên, từ cuối quý III/2025, hàng loạt yếu tố bất lợi xuất hiện: thiên tai liên tiếp, áp lực giá cả, thay đổi chính sách thuế và chi phí gia tăng trên các nền tảng thương mại điện tử. Điều này khiến tâm lý người tiêu dùng chuyển từ lạc quan sang thận trọng, đặc biệt khi bước vào giai đoạn chuẩn bị cho Tết 2026”, bà Nguyễn Phương Nga, Giám đốc Khối kinh doanh, Numerator Việt Nam cho biết tại một sự kiện gần đây.

Thực tế cho thấy, dù số liệu vĩ mô rất tích cực nhưng tiêu dùng lại đang thể hiện dự dè dặt của người dân. 

Chia sẻ với chúng tôi, chị Minh Hoa – một chủ shop mẹ và bé cho biết, năm nay các shop không dám nhập nhiều hàng thời trang vì sợ ế. Nhu cầu của người dân vẫn còn thấp, tâm lý dè dặt bao trùm.

“Họ chỉ mua những món đồ cần thiết chứ không mua sắm mạnh như trước đây. Bên cạnh đó, người tiêu dùng tập trung với những mặt hàng giảm giá chứ không mua sắm tràn lan”, chị Hoa cho biết.  

Người tiêu dùng thì tiết kiệm, tiểu thương cũng không lạc quan bởi sắp có những thay đổi về chính sách thuế từ 1/1/2026. Không ai biết nền kinh tế sẽ tốt lên như những số liệu tăng trưởng hay người dân còn thắt chặt chi tiêu hơn nữa nên chính những người buôn bán nhỏ lẻ cũng phải chi tiêu dè dặt hơn.

Bất chấp nỗ lực kích cầu của doanh nghiệp, một nhóm khách hàng vẫn thờ ơ. Khảo sát hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) của Numerator chỉ ra 30% người tiêu dùng tranh thủ sắm các mặt hàng giảm giá, trong khi 21% chọn loại rẻ hơn với số lượng ít. Vậy điều gì trong nền kinh tế khiến người dân còn quan ngại?

Doanh nghiệp nội địa bị ảnh hưởng lớn

Kể từ khi Mỹ công bố thuế đối ứng áp với gần 190 quốc gia, trong đó có Việt Nam, xuất khẩu  của khu vực nội địa liên tục giảm sút. Mặc dù, xuất khẩu chung vẫn tăng trưởng tới 16,9% (tính đến ngày 15/12) nhưng thực tế chỉ tập trung vào nhóm doanh nghiệp FDI  còn doanh nghiệp nội địa đã lao dốc ngay từ tháng 5.

Tính đến tháng 10/2025, kim ngạch xuất khẩu khu vực này giảm tới gần 20% trong khi FDI tăng trên 30%. Điều này khiến cho những người lao động thuộc khu vực nội địa bị ảnh hưởng bởi từ trước đến nay, xuất khẩu là một nguồn doanh thu quan trọng của các doanh nghiệp Việt.

Tháng 11, xuất khẩu của khối nội địa đã giảm tới 17%, tốc độ sụt giảm lớn nhất trong chuỗi sụt giảm ghi nhận từ tháng 5 đến nay. Điều này khiến tỷ trọng của khối doanh nghiệp nội địa trong cơ cấu xuất khẩu vốn đã ít ỏi lại ngày càng thu hẹp lại.

“Hơn một nửa kim ngạch hàng dệt may là xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Nên khi chịu chính sách thuế quan đối ứng, để có đơn hàng các doanh nghiệp bắt buộc phải hạ giá để chia sẻ chi phí tăng thêm với các nhà nhập khẩu”, ông Nguyễn Hoàng Linh, Giám đốc Nghiên cứu, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank VCBF phân tích về sự sụt giảm kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa, trên chương trình Data Talk ngày 10/12. 

Ngay cả với người lao động làm việc các doanh nghiệp FDI, dù lượng đơn hàng có tăng trưởng song tương lai bất định về thuế quan cũng khiến họ không thể lạc quan.

Lấy ví dụ như Công ty TNHH Panko Vina, Khu công nghiệp Mỹ Phước, doanh nghiệp may mặc của Hàn Quốc ngừng hoạt động nhà máy ở Bình Dương cũ, 2.640 nhân công mất việc trước Tết.

Theo kế hoạch, người lao động làm việc đến hết ngày 15/1/2026, nhà máy duy trì sản xuất đến hết 31/1/2026 để hoàn tất các đơn hàng dang dở. Từ 1/2/2026, tức 15 tháng Chạp, doanh nghiệp dừng hoạt động.

Đây chỉ là một trong số các công ty dệt may, da giày – nơi tập trung lao động phổ thông với đồng lương ít ỏi thì nay lại là đối tượng đầu tiên chịu ảnh hưởng từ thuế quan.