Những ngày tháng Bảy, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27-7), hàng triệu gia đình lại lặng lẽ tưởng nhớ những người con của mình đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Với nhiều gia đình liệt sĩ, nỗi mong mỏi lớn nhất là đến một ngày được biết nơi người thân yên nghỉ ở đâu để đón trở về quê nhà. 

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất nhưng ở nhiều miền quê, vẫn còn những gia đình chưa một lần được thắp nén hương trên phần mộ người thân. Có người mẹ ra đi khi chưa kịp đón con trở về, có người vợ mang theo cả cuộc đời chờ đợi và cũng có những người con lớn lên chỉ biết cha qua vài tấm ảnh cũ cùng những lời kể của đồng đội.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hàng trăm nghìn chiến sĩ năm nào vẫn chưa được về nhà. Trên những cánh rừng, sườn núi và chiến trường xưa, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng cùng nhiều tổ chức, cá nhân bền bỉ thực hiện. Họ lần theo những dấu vết đã phai mờ theo năm tháng, nỗ lực nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở, để những người đã hy sinh được trở về trong vòng tay gia đình và quê hương.

Chiến dịch « 500 ngày đêm »

Hiện còn 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, rải rác trên 3 nước Việt – Lào – Campuchia và 230.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ vào năm 2027, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (từ ngày 15-3-2026 đến 27-7-2027) được phát động tại Thành cổ Quảng Trị đã trở thành điểm nhấn chính trị – nhân văn, thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay với những người đã nằm xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sau 4 tháng, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.482 hài cốt liệt sĩ và 7 mộ liệt sĩ tập thể. ; rà phá 8.462 ha bom mìn, vật nổ, cơ bản hoàn thành đối với vùng lõi Vị Xuyên. Đặc biệt, đã lấy 71.491 mẫu tại các phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin, thu nhận khoảng 243.000 mẫu sinh phẩm thân nhân để phân tích ADN và tích hợp vào cơ sở quốc gia về dữ liệu dân cư.

Hơn 30 đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã được thành lập hoặc tăng cường lực lượng có sẵn, các tổ công tác được cử về cơ sở thu thập, xác minh thông tin ; đồng thời ứng dụng rađa xuyên đất, công nghệ số và phần mềm quản lý để hỗ trợ tìm kiếm.

Công tác tìm kiếm còn nhiều khó khăn do địa hình, địa vật thay đổi sau nửa thế kỷ ; hồ sơ, sơ đồ mộ chưa đầy đủ ; nhiều khu vực còn bom mìn và nhân chứng ngày càng ít. Hài cốt nằm trong lòng đất hoặc trong bia mộ lâu năm khiến chất lượng mẫu suy giảm, trong khi năng lực giám định ADN chưa đáp ứng yêu cầu.

Chiến dịch 500 ngày đêm đặt ra mục tiêu quy tập khoảng 7.000 hài cốt, lấy mẫu 230.000 mộ, giám định 18.000 mẫu ADN và nhiều yêu cầu khác.